Türk edebiyatındaki ilkler – edebiyatta ilkler

Melih Gezegen
Temmuz 14, 2017
edebiyattailkler

TÜRK EDEBİYATINDA İLKLER

İlk Türk alfabesi-Göktürk Alfabesi(8.yy)
İlk Türkçe söylev-Göktürk Yazıtları
İlk Türk yazarları-Yollug Tigin, Tonyukuk
İlk Türk şairi-Arpın Çur Tigin
Dünyanın en büyük ve ilk Müslüman Türk destanı-Manas Destanı(Kırgız)
İlk Türkçe kitap-Kutadgu Bilig(11.yy)
İlk mesnevi-Kutadgu Bilig(11.yy)
İlk didaktik şiir örneği-Kutadgu Bilig-Yusuf Has Hacip
Aruzun kullanıldığı ilk Türkçe şiir kitabı-Kutadgu Bilig(11.yy)
Beyitlerle yazılan ilk Türkçe eser- Kutadgu Bilig(11.yy)
İlk siyasetname- Kutadgu Bilig(11.yy)
İlk Türkçe-Arapça sözlük- Divan-ü Lügati’t Türk (11.yy)
İlk Türk mutasavvıf- Ahmet Yesevi
İlk divan şairi- Hoca Dehhani (13.yy)
İlk büyük divan şairi-Baki (16.yy)
Osmanlıcayı kullanan ilk şair- Hoca Dehhani (13.yy)
Anadolu’da din dışı gazel yazan ilk şair- Hoca Dehhani (13.yy)
İlk Türkçe tezkire- Mecalisü’n Nefais- Ali Şir Nevai (15.yy)
Anadolu’da yazılan ilk Türkçe tezkire- Heşt Behişt-Sehi Bey
İlk süslü nesir örneği-Tazarruname-Sinan Paşa(15.yy)
İlk sade nesir örneği-Kabusname- Mercimek Ahmet(15.yy)
İlk Hamse sahibi-Ali Şir Nevai(15.yy)
İlk hiciv türü mesnevi-Harneme-Şeyhi(15.yy)
İlk seyahatname-Miratü’l Memalik-Seydi Ali Reis(16.yy)
İlk hatıra-gezi-Babürname-Babür Şah(16.yy)
En ünlü sade nesir örneği-Seyahatname-Evliya Çelebi(16.yy)
İlk sefaretname örneği-Viyana Sefaretnamesi-Kara Mehmet Çelebi
İlk bibliyografya örneği-Keşfü’z Zünun-Katip Çelebi (17.yy)
İlk Osmanlı tarihi-Tevarih-i Ali Osmani-Aşık Paşazade(15.yy)
İlk Osmanlı tarihçisi-Naima(17.yy)
Sebk-i Hindi tarzının ilk temsilcisi-Naili(17.yy)
İlk Halk şairi-Köroğlu(16.yy)
Mahallileşme akımının ilk temsilcisi-Nedim(18.yy)
Şarkı nazım türünün ilk temsilcisi-Nedim(18.yy)
Son büyük halk şairi-Aşık Veysel(20.yy)
Son büyük divan şairi-Şeyh Galip(18.yy)
İlk çeviri roman-Telamak(Fenelon’dan)-Yusuf Kamil Paşa(1859)
İlk yerli roman-Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat-Şemsettin Sami(1873)
İlk edebi roman-İntibah-Namık Kemal(1876)
İlk tarihi roman-Cezmi-Namık Kemal(1881)
İlk polisiye roman-Esrar-ı Cinayet-Ahmet Mithat Efendi(1883)
Batı teknikle yazılmış ilk başarılı roman-Aşk-ı Memnu(1908)
İlk köy romanı-uzun hikaye-Karabibik-Nabizade Nazım(1890)
İlk natüralist roman- Zehra-Nabizade Nazım(1890)
İlk psikolojik roman denemesi-Zehra-Nabizade Nazım
İlk psikolojik roman-Eylül-Mehmet Rauf
İlk realist roman-Araba Sevdası-Recaizade Mahmut Ekrem
İlk mektup-roman –Mutallaka- Hüseyin Rahmi Gürpınar
İlk postmodern roman –Tutunamayanlar- Oğuz Atay(1970)
Kurtuluş Savaşını anlatan ilk roman-Ateşten Gömlek-Halide Edip Adıvar(1922)
İlk kadın romancı –Fatma Aliye
İlk yerli hikaye-Müsameratname -Emin Nihat
İlk edebi hikaye serisi(25 cilt) Letaif’i Rivayet -Ahmet Mithat Efendi(1871)
İlk kısa hikaye – Küçük Şeyler-Sami Paşazade Sezai(1892)
İlk realist izler taşıyan hikaye –Sergüzeşt-Sami Paşazade Sezai
İlk Türkçe ansiklopedi-Kamusu’l Alam-Şemsettin Sami(1889)
İlk Türkçe sözlük-Kamus-i Türki-Şemsettin Sami
İlk resmi gazete –Takvim-i Vekayi(1831)
İlk yarı resmi gazete –Ceride-i Havadis(1840)
İlk özel gazete –Tercüman-ı Ahval-Şinasi , Agah Efendi(1860)
İlk çıkarılan dergi –Mecmua-i Fünun -Münif Paşa(1862)
İlk mizah dergisi- Diyojen- Teodor Kasap(1870)
İlk tefrika eser-Şair Evlenmesi-Şinasi (1860) Tercüman-ı Ahval
Kurulan İlk tiyatro-Gedikpaşa Tiyatrosu-Güllü Agop(1866)
İlk yazılan(yayınlanamayan) yerli tiyatro-Hikaye-i İbrahim Paşa be-İbrahim-i Gülşeni- Hayrullah Efendi(1844)
Batılı anlamdaki ilk tiyatro eseri – Şair Evlenmesi-Şinasi
Sahnelenen ilk edebi tiyatro oyunu-Vatan Yahut Silistre-Namık Kemal(1873)
İlk uyarlama(adaptasyon) tiyatro yazarı-Ahmet Vefik Paşa
İlk makale –Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi-Şinasi
Klasisizmin ilk temsilcisi-Şinasi
Noktalama işaretlerini ilk kullanan –Şinasi
İlk Türk gazetecisi –Şinasi
İlk şiir tercümesi –Tercüme-i Manzume-Şinasi
Edebiyat kelimesini ilk kullanan- Şinasi
İlk atasözleri kitabı –Durub-ı Emsal-i Osmaniye- Şinasi
İlk edebi anı kitabı-Defter-i Amal-Ziya Paşa
İlk şiir antolojisi-Harabat-Ziya Paşa
İlk edebi eleştiri –Tahrib-i Harabat- Namık Kemal
Aruzla yazılan ilk manzum tiyatro –Eşber-Abdülhak Hamit Tarhan
Heceyle yazılan ilk manzum tiyatro-Nesteren-Abdülhak Hamit Tarhan
İlk kafiyesiz şiir-Validem -Abdülhak Hamit
İlk pastoral şiir-Sahra -Abdülhak Hamit Tarhan(1878)
İlk mensur şiir kitabı- Mensur Şiirler-Halit Ziya Uşaklıgil(1891)
Batılı anlamdaki ilk modern şair-Tevfik Fikret
İlk edebiyat topluluğu Edebiyat-ı Cedide(1896)
Beyanname yayımlayan ilk topluluk –Fecr-i Ati (1909)
İlk özdeyiş kitabı-Tiryaki Sözler-Cenap Şehabettin(1918)
İlk çocuk şiir kitabı –Şermin-Tevfik Fikret(1914)
İlk büyük köşe –fıkra yazarı -Ahmet Rasim
İlk edebiyat tarihçisi-Mehmet Fuat Köprülü
İlk kadın romancı-Fatma Aliye
İlk kadın tiyatro oyuncusu-Afife Jale
İlk epik tiyatro örneği-Keşanlı Ali Destanı-Haldun Taner(1964)
İlk deneme yazarı-Nurullah Ataç
Serbest nazım kullanan ilk şair-Nazım Hikmet
Cumhuriyet Döneminin ilk edebi topluluğu-Yedi Meşaleciler-1928
Hikayeciliği meslek edinen ilk hikayecimiz- Ömer Seyfettin
Şiirde ilk defa Türk adını kullanan şair –Mehmet Emin Yurdakul
Olay hikayesinin (Maupassant tarzı) ilk temsilcisi-Ömer Seyfettin
Durum hikayesinin (Çehov tarzı) ilk temsilcisi-Sait Faik Abasıyanık
Türk edebiyatında yazıya geçirilen ilk masallar-Billur Köşk Masalları
Aşık Veysel’i Türk halkına tanıtan-Ahmet Kutsi Tecer
En uzun ömürlü dergi-Varlık

HAZIRLAYAN: NAİME EKMEKÇİ (TÜRK DİLİ VE EDEBİYAT ÖĞRT.)

YKS Geri Sayım
24 Haziran 2018