İletişim nedir ? İletişimin ögeleri ve özellikleri nelerdir ?

Melih Gezegen
Temmuz 11, 2017
iletişim nedir ve özellikleri
İLETİŞİM NEDİR?

İletişim, toplumsal süreçte temel olarak alınan olgulardan biridir. İletişim aracılığı ile insan, bireysel varlığını ve toplumsal ilişkilerini sürdürür. İletişim simgelerini ve eylemlerini kullanma yeteneğinden yoksun bireyin, toplumun dışına itilmesi, yalnız kalması söz konusudur. İletişimin farklı birçok tanımı vardır. DANCEi bu farklı tanımların ortak noktalarını, ölçütlerini belirleyerek, iletişim kavramı ile ilgili 15 grup oluşturmuştur. Bunlar:

  1. İletişim simge, işaret ya da konuşma dili olarak alınması
  2. İletişimin hedefin verilen mesajı anlaması, algılaması olarak alınması
  3. İletişimin, dinamik bir süreç olarak alınması
  4. İletişimin alıcı için bir uyarıcı olarak alınması
  5. İletişimin, bu olguya katılanlar arasında ortaklık olarak alınması.

İletişimin Temel öğeleri:

İletişim olgusunda temel olarak beş öğe vardır:

  • Mesajı gönderen ya da başlatan(verici/kaynak)
  • Mesajın hedefi(alıcı)
  • Aktarılar, verilen bilgi, tutum ve davranış(mesaj/ ileti)
  • Mesajı ileten ortam(kanal)
  • Mesajın alıcı tarafından alınıp alınmadığı(geribildirim)

Kaynağın işlevleri

  1. İletişimi kaynak başlatır.
  2. Mesajları kaynak seçer.
  3. İletişim kanalını yani iletişimin hangi ortamda aktarılacağını kaynak belirler.
  4. Mesajın verilme zamanını kaynak belirler
  5. İletişimin amacına ulaşıp ulaşmadığı geribildirimin gelmesiyle anlaşılır. Tam iletişim, verilen mesajın, alıcı tarafından tam olarak alınması ve anlaşılması ile gerçekleşir.

İletişimin Özellikleri:

  • Gönderici ve alıcı sürekli değişir.
  • İletişimde süreklilik vardır.
  • İletişim semboliktir/ simgeseldir.
  • İletilerde geçişkenlik/ farklı algılama vardır.
  • İletişim toplumsal bir olgudur.
  • İletişim kültüreldir.
  • İletişim ideolojiktir.
  • İletişim sınıfsaldır.
İLETİŞİMSİZLİK NEDİR ?

İletişimin meydana gelmesi için gerekli 5 öğenin bulunmasına rağmen kimi kez iletişim olgusu gerçekleşmeyebilir. Hatta ilk görünüşte iletişim olmuş gibi görünse de, yapılan iletişimin amacına bakıldığında, asıl ama. Olan iletişimin meydana gelmediği görülür. Buna ‘İLETİŞİMSİZLİK’ (mon-communication) ya da ‘GÜRÜLTÜ’ (noise) denir. İletişim olgu ve sürecinde kaynağın verdi mesaj alıcının algılama düzeyi ile kesişmediği durumlarda ya hiç ya da ne kadar kesişiyorsa o kadar iletişim meydana gelir. Sınırlı iletişim ya da iletişimsizliğin iki türü vardır.

  1. ANLAMSAL / SEMANTİK İLETİŞİMSİZLİK

Anlamsal / semantik iletişimsizlik ya da gürültü, verilen bir mesajın alıcı tarafından farklı algılanması ve anlamlandırılmasıdır. Anlamsal iletişimsizlik, her iki taraf arasında eğitim ve kültür farklılığının bulunması, vericinin alıcının niteliklerini iyi bilmemesi, iletişim yapıldığı kanalın, zamanın uygun olmaması gibi pek çok nedene bağlanabilir.

  1. FİZİKSEL İLETİŞİMSİZLİK

Fiziksel iletişimsizlik ise, iletişim süreci sırasında fiziksel olarak bir olgunun ortaya çıkması ile verilen mesajın tümünün ya da bir kısmının anlaşılmaması olarak tanımlanabilir. Bu duruma örnek olarak, kapalı bir mekanda bir konuşma sırasında kapının açılması ya da dışarıdan gelen araba sesinin vs. konuşmayı kesmesi.

İLETİŞİMİN DİĞER DİSİPLİNLERLE

SOSYOLOJİ İLE İLİŞKİSİ: İletişim alanında çok yakından ilgili olduğu, hatta içinden çıktığı alan, disiplin, hiç kuşku yok ki sosyolojidir. (toplumbilim). İletişim ile sosyolojinin iç içe girdiği ve adeta bir sarma oluşturduğu rahatlıkla söylenebilir. Sosyolojinin tüm kurumlarında iletişim vardır ve iletişimin türü, içeriği ve şekli bu kurumların yapısına bağlı olarak değişir. İletişim ve sosyoloji ilişkisi adeta iç içe girmiştir. İletişim sosyolojiden doğmuştur ve bir bilim olarak kendi kuramlarını, hatta yasalarını oluşturma çabası içerisindedir. Temelinde iletişim olan insanlar arası ilişkiler, sosyolojinin konusunu oluşturur.

PSİKOLOJİ İLE İLİŞKİSİ: Psikoloji kişinin ruhsal yapısı ile ilgili bir bilim alanıdır. İletişimde çok önemli olan kişilik gelişiminde alt benlik, benlik (ego), üst benlik (süperego) gibi psikolojinin temel kavramlarından yararlanılır. Bireyin çevresini olumlu-olumsuz algılaması da; iletişimin en yaygın türü olan içsel iletişimini doğru eksende çalıştırması ile yakından ilgilidir.

SOSYAL PSİKOLOJİ İLE İLİŞKİSİ: iletişim alanının en çok ilişkide olduğu, neredeyse olmazsa olmazı olan alanlardan bir diğeri de, sosyolojiye göre daha yeni alan olan sosyal psikolojidir. Sosyoloji ve Psikolojinin her ikisinden de bir şeyler alarak kendine özgü bir disiplin olarak gelişen sosyal psikoloji, bireyim toplumla bütünleşmesindeki kuramları geliştiren bir alandır. Toplumsallaşma olgu ve sürecinde iletişim olgusu bir bütün olarak; tüm öğeleri ile toplumsallaşmanın hizmetindedir. Tersi söyleşiyle iletişim olmadan bir toplumsallaşmadan söz edilemez. İletişim, sosyal psikolojinin olmazsa olmazı da denebilir.

SOSYAL ANTROPOLOJİ İLE İLİŞKİSİ: tarihsel gelişimi içerisinde toplum yapısını inceleyen sosyal (kültürel) antropoloji ile iletişimin ilişkisi, tıpkı sosyoloji ile iletişim ilgisi gibidir. Tek fark, sosyal antropolojinin tarihteki toplumların yapısı, yaşamı, gelenek ve görenekleri ile uğraşmasıdır.

TARİH İLE İLİŞKİSİ: iletişimin bir disiplin olma yolundaki çabaları tarihle birlikte anılır. Tarihsel gelişimi içerisinde iletişim olgu ve süreci incelenir. Tarihteki icatlar, buluşlar iletişime yön vermiş; belki de bir bilim dalı olarak gelişmesine yardımcı olmuştur. İletişim olguları tarihsel verilerden yararlanılarak anlatılır.

SİYASET İLE İLİŞKİSİ: iletişim ve siyaset birbirine sıkı sıkıya bağlı iki önemli disiplindir. Siyasetin varlığı toplumların gelişmesi ile ortaya çıkmış; yönetenler ve yönetilenlerin birbirlerini anlamaları hep iletişimin çeşitli türlerini kullanmaları ile olanaklı olmuştur. İyi bir siyasetçinin iyi bir iletişimci olması da beklenir.

YÖNETİM – İDARE BİLİMLERİ İLE İLİŞKİSİ: yönetim bilimleri de sosyolojik olarak kendine özgü özellikleri ile anlatılırken bu birimler içerisinde nasıl iletişim olduğu, olması gerektiği hususları da önem kazanmıştır. Yönetenlerin toplumları yönetirken ya da yönetilenlerin yönetenlerden hizmet beklerken nasıl bir iletişim içerisinde olacakları hususu yönetim bilimlerinde de önem kazanmaktadır.

İŞLETME İLE İLİŞKİSİ: işletmelerin yapısında iletişim ağının olması ve bunun, yerinde ve kurallarına göre olması son derece önemlidir. İşletmelerde birimler arası ilişkilerde doğru iletişim tür ve kalıplarının olması ve bunların sağlıklı işlemesi son derece önemlidir. Bir işletmenin veriminin artmasında doğru kullanılan iletişim türleri son derece önemli rol oynar.

HALKLA İLİŞKİLER İLE İLİŞKİSİ: son 50 yılın ürünü olan halka ilişkiler alanı ve eğitiminde temel olarak alınan bir diğer alan ‘’iletişim’’ alanıdır. Halkla ilişkilerin temelinde iletişim olgusu yatar. İlişkinin ve halkla olan ilişkinin varlığı iletişime dayanır. Neredeyse iletişim olmazsa halkla ilişkilerde olmaz denilebilir. Bu iki olgu iç içedir. Bir halkla ilişkilercinin öncelikle iyi bir iletişim alması gerekir.

REKLAM İLE İLİŞKİSİ: günümüz serbest piyasa ekonomisinin en önemli özelliği, kuşku yok ki, üretilen mal ve hizmetlerin geniş kitlelere tanıtılması yoluyla, bilinç ve bilinçaltına etki yaparak bu mal ve hizmetlere talep gelmesini sağlamaktır. Bunun da en bilinen yolu reklamdır. Reklamın da kullandığı en önemli yöntem, her türlü iletişim kanallarını, aracını kullanarak bireyin bilincini ya da bilinçaltını etkileyerek ya hemen ya da daha sonra, bilinçaltına yerleşen mesajların etkisiyle, reklamı yapılan mal ve hizmetlere yönelmesini, satın akmasını, kullanmasını sağlamaktır.

BİLİNÇALTI İLETİŞİM VE REKLAM: Bilinçaltı kavramı ‘SİGMUND FREUD’un psikanaliz kuramında geliştirilmiş bir kavramdır. Buna göre, Bilinç yapısı ikili bir nitelik taşır, yani görülen bilinç hallerinin gerisinde çok daha derinde ve görünmez bir bölgede işleyen başka bir yapı daha söz konusudur. Bu bölgenin adı Bilinçaltıdır ve bilinç durumunu etkileyen asıl olarak bu yapıdır. Freud bilinci okyanustaki buzdağına benzetir. Suyun altında kalan kısmı bilinçaltıdır, su üzerinde kalan %5lik kısım ise bilinçtir. Bilinçaltını etkilemeyi amaçlayan reklamlara ‘SÜBLİMİNAL REKLAM’ adı verilir. Bunlar, genel olarak ‘bilinçaltına yönelik reklamlar’ olarak tanımlanır. Bu tip mesajlar üç şekilde uygulanır.

  • Reklam afişleri, logoları vb. nitelikteki görsel malzemenin içine saklanmış şekil, kelime ve rakamlar yoluyla
  • Gözle algılanamayacak kadar kısa süreyle ve sık patlayan flaşlar şeklinde sinema ya da televizyon görüntüsü yoluyla
  • İşitsel yolla

BİLİNAÇTININ ÖZELLİKLERİ

  • Olumsuz yönergeleri algılayamaz
  • Yararlılık ilkesiyle çalışır, çıkarcıdır
  • Korumacı bir tavrı vardır.
  • Acıdan uzak kalmaya çalışır, kaçınmacıdır
  • Daima uygun olan seçeneği tercih eder
  • İhtiyaçları karşılamaya çalışır
  • Eksik parçaları tamamlamaya çalışır
  • Problemleri çözmeye çalışır
  • Eşleşmeler aracılığıyla öğrenir
  • Tasarruf ilkesiyle çalışır
  • Genellemeler yapar

DİL İLE İLİŞKİSİ: Dil, her türü ile iletişimin temelini oluşturur. İletişim dil ile yapılır. Bir dilin özellikleri iletişimin de özelliklerini belirler. Dilin sözlü, yazılı olarak kullanılması ile iletişim türleri oluşur.

GÖSTERGEBİLİM (SEMİYOLOJİ) İLE İLİŞKİSİ: somiyotikte, anlamın hem dış dünyadan hem de insanların kafalarındaki resimlerden belli bir özerkliği ya da bağımsızlığı vardır. Anlam, toplumun kodları içinde yerleştirilir. Bir kod, işaretlerin sistematik bir düzenlemesi ya da yapısıdır.

KÜLTÜR İLE İLİŞKİSİ: Sosyal Antropoloji ile sosyolojinin konusu olan ‘kültür’ kavramı, modern düşüncedeki en karmaşık ama yine de en güçlü kavramlardan biridir. Bir toplumda var olan maddi ve manevi varlıkların tümü olarak adlandırılan ‘kültür’ kavramı ile iletişim olgu ve sürecinin yakın ilişkisi vardır. Hatta, iletişimin kültürler içerisinde olduğu ve farklılaştığı söylenebilir.

 

İLETİŞİMİN TÜRLERİ

SÖZLÜ İLETİŞİM: Sözlü iletişim, duygu ve düşüncelerin sözlerle aktarıldığı en eski ve en etkili iletişim türüdür. Sözlü iletişim, iletişimde bulunan tarafların birbirlerini anlayacakları dil ile yapılır. Dil ise sembollerle aktarılır. Sembolleri, söylenmek istenilen şeyleri temsil etmesi gerekir. Semboller bir olayın, hareketin, bir objenin, bir kişinin ya da bir yerin temsilcisi olabilir. Her dilin ‘söz varlığı’ vardır. Söz varlığı ise ‘yerli sözcükler’ ile ‘yabancı sözcükler’den oluşur. Yerli sözcükler o dilin temel söz varlığıdır. Bir toplumun zaman içerisinde, yabancı ülkelerle ilişkileri, ulaşımın artması, iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmelerle, buluşların, icatların, bilimsel çalışmaların daha çok batı ülkelerinde yapılması ve diğer ülkelere ihraç edilmesi gibi nedenler dildeki yerli sözcükler yanında ‘yabancı sözcüklerin’ olmasını da zorunlu duruma getirmiştir.

SÖZLÜ İLETİŞİMİN ÖZELLİKLERİ

  • Temel sözvarlığının kullanılması
  • Yabancı sözcüklerin kullanılması

YAZILI İLETİŞİM: Yazılı iletişim iletinin yazılı olarak sembollerle aktarılmasıdır. İletişimin olabilmesi için okuma, yazma ve yazılanı anlayabilme becerilerinin olması gerekir. Burada da yine ‘temel dil varlığı’ kullanılır. İletişimin yazıya aktarılarak yazı dili ile yapıldığı durumlardır. Sözlü iletişime göre söz dizini açısından farkları vardır. Bu tür iletişim mektup, kart, davetiye, telgraf, faks, kısa mesaj, e-posta gibi kişilerarası olabileceği gibi; iş yaşamının gerektirdiği kurum içi yazılı iletişim biçimleri de olabilir.

SÖZLÜ OLMAYAN İLETİŞİM: Sözlü olmayan iletişim(vücut iletişimi) sözlü iletişimi desteklemek amacı ile kullanılır. Dar anlamı baş, yüz, el-kol, gövde, bacak ve ayakların hareketleri ve duruşudur. Geniş anlamı ile iletişimde bulunanların tüm vücut hareketleri, duruşu, giyimi, saçı, takısı, makyajı gibi çeşitli özelliklerini kapsar. Bunların tümü ‘vücut iletişimi’ olarak adlandırılır.

SÖZLÜ İLETİŞİM – SÖZLÜ OLMAYAN İLETİŞİM İLİŞKİSİ: Sözsüz iletişim sözlü, yüz yüze, yapılan iletişimin destekleyicisidir. Söz ile yapılan bir iletişim vücut dili ile yapılan her türlü sözsüz iletişimle güçlendirilebilir.

YÜZ YÜZE – UZAKTAN İLETİŞİM: İletişim türleri ile ilgili ikinci gruplandırma, iletişimde bulunan iki tarafın; verici ve alıcının aynı ortamda bulunup bulunmadığına göre yapılır.

YÜZ YÜZE İLETİŞİM: Yüz yüze iletişim, verici/kaynak ile alıcı/ hedef arasında herhangi bir araç kullanılmadan aynı ortam içinde yapılan iletişimdir. En eski ve en etkili iletişim türüdür. Bu iletişim biçiminde hem sözlü iletişim, hem de sözlü olmayan iletişim kullanılır.

UZAKTAN – ARAÇLI İLETİŞİM: Uzaktan iletişim verici ile alıcının birbirini görmeden herhangi bir iletişim aracını kullanarak yaptığı iletişim türüdür. Buna araçlı iletişim de denir. Bu iletişim türü, iletişimde bulunanların sayısı, alıcının sayısı, bulundukları ortam, amaç gibi özelliklere göre de değişebilir. Uzaktan iletişimin araçları tarih boyunca teknolojik ve buna bağlı olarak toplumsal gelişmeler sonucu değişmiş, gelişmiştir. Bu konuda şöyle bir gruplandırma yapılabilir.

  • Çeşitli iletişim araçları kullanılarak yapılan kişisel iletişim; mektup, telgraf, teleks, telefon, sms yolu ile yapılan iletişim.
  • Depolama araçları ile yapılan iletişim; CD, DVD, VCD, DAT, MDV, mobil bellek gibi sesli, görüntülü, yazılı araçlarla yapılan iletişim
  • Kitle iletişim araçları; kitap, gazete, dergi, radyo televizyon
  • İnternet yolu ile yapılan iletişim

GÖRSEL – SESSEL İLETİŞİM: İletişim türlerinde bir diğer gruplandırma iletişimin göze, kulağa ve hem göze hem kulağa seslenmesine göre yapılabilir.

 

İLETİŞİMİN BAĞLAMINA GÖRE İLETİŞİM TÜRLERİ:

İletişimin türlerinde bir diğer gruplandırma, iletişimin bağlamını, çerçevesine ve kimler arasında meydana geldiğine bakılarak yapılan gruplandırmadır.

Bu türler şöyledir:

  • İçsel iletişim:

Kişinin içindeki iletişim olarak adlandırılan içsel iletişim ya da içedönük iletişim.

*içsel iletişim kişinin iletişim ihtiyacını giderir.

*içsel iletişim kişinin kendisiyle hesaplaşmasını sağlar.

* içsel iletişim kişinin çevresi ile etkili iletişimini sağlar.

 

  • Kişilerarası iletişim:
  • Grup/ takım iletişimi:
  • Halk/ kamu iletişimi:
  • Örgütsel iletişim(kurumsal iletişim):
  • Kitlesel iletişim:
  • Kültürlerarası iletişim:
  • Uluslararası iletişim

iletisimnedir

 

İLETİŞİMİN İŞLEVLERİ:

  1. İnsanlar arasında ilişki kurma işlevi:

İnsan yalnızlaştırılmış(tecrit/izole edilmiş)şekilde yaşayamayacağına göre çevresindeki kişilerle bir ilişki, bir iletişim içerisinde olmak zorundadır.

  1. Toplumsallaştırma işlevi:

Bu işlevin sonunda bireyin, toplumla bütünleşmesi, toplumun bir parçası olması amaçlanır. Çünkü birey iletişim yolu ile sosyalleşir, toplumsallaşır. Yaşamının her aşamasında yeni bilgilerle donatılır.

  1. Haber verme, bilgilendirme işlevi:

Bu tür iletişimin amacı, kişiyi yakın ve uzak çevresinde olup biten hakkında bilgilendirmektir.

  1. Çevreye uyum sağlama işlevi(entegrasyon)

Kişilerarası, gruplar arası ve özellikle kitlesel iletişimin bir diğer önemli işlevi, verilen mesajlar yolu ile bireyin, grupların çevreye uyumuna yardımcı olmaktır.

YKS Geri Sayım
24 Haziran 2018